Khi cha mẹ hoặc người thân qua đời, chia tài sản giữa anh chị em là vấn đề dễ phát sinh bất đồng, nhất là khi di sản gồm nhà đất, tiền bạc hoặc tài sản có giá trị lớn. Việc phân chia không chỉ dựa trên quan hệ huyết thống mà còn phụ thuộc vào di chúc, hàng thừa kế, nguồn gốc tài sản và nghĩa vụ tài sản của người đã mất. Hiểu đúng quy định pháp luật giúp các thành viên xác định quyền lợi, hạn chế tranh chấp và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp.

Chia tài sản giữa anh chị em dựa trên nguyên tắc nào?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, di sản của người chết được xác định dựa trên phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người đó và phần tài sản của họ trong khối tài sản chung với người khác. Trước khi chia thừa kế, cần xác định chính xác di sản, các nghĩa vụ tài sản liên quan và những người có quyền hưởng thừa kế.

Nếu người mất để lại di chúc hợp pháp, di sản về nguyên tắc được phân chia theo nội dung di chúc. Khi đó, anh chị em có thể nhận phần di sản bằng nhau hoặc khác nhau tùy ý chí của người lập di chúc. Tuy nhiên, pháp luật vẫn bảo vệ quyền hưởng di sản của một số chủ thể đặc biệt, chẳng hạn con chưa thành niên hoặc cha, mẹ, vợ, chồng của người chết trong những trường hợp luật định.

Trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, di sản được chia theo pháp luật. Anh, chị, em ruột của người chết thuộc hàng thừa kế thứ hai. Họ chỉ được hưởng di sản khi không còn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, hoặc những người thuộc hàng này không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản theo quy định.

Những trường hợp thường gặp khi phân chia di sản

Việc phân chia di sản giữa anh chị em có thể diễn ra theo nhiều trường hợp khác nhau, tùy thuộc vào việc người mất có để lại di chúc hay không và loại tài sản được thừa kế. Mỗi tình huống sẽ có cách xác định quyền hưởng và tỷ lệ phân chia riêng theo quy định pháp luật.

Anh chị em cùng hàng thừa kế

Khi anh chị em cùng thuộc một hàng thừa kế và có quyền hưởng di sản, nguyên tắc chung là những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Chẳng hạn, nếu người mất không có vợ, chồng, cha mẹ, con và có ba người anh chị em ruột đủ điều kiện nhận thừa kế, di sản còn lại về nguyên tắc sẽ được chia thành ba phần bằng nhau.

Có di chúc nhưng tài sản không chia đều

Người lập di chúc có quyền định đoạt tài sản của mình cho người thừa kế theo ý muốn, miễn đáp ứng điều kiện về hiệu lực của di chúc và không vi phạm quy định pháp luật. Vì vậy, anh chị em ruột không mặc nhiên được chia đều nếu người để lại di sản đã lập di chúc hợp pháp với tỷ lệ khác nhau.

Trong trường hợp nội dung di chúc có dấu hiệu phức tạp hoặc giữa các thành viên xuất hiện bất đồng, việc tham khảo ý kiến luật sư thừa kế có thể giúp xác định quyền hưởng di sản, hiệu lực di chúc và phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp.

Di sản là nhà đất hoặc tài sản chung

Đối với nhà đất, cần phân biệt tài sản riêng của người chết với tài sản chung vợ chồng hoặc tài sản chung của nhiều người. Chỉ phần quyền sở hữu thuộc về người đã mất mới được đưa vào khối di sản để chia thừa kế. Ví dụ, nếu căn nhà là tài sản chung của vợ chồng thì không thể mặc nhiên chia toàn bộ căn nhà cho các anh chị em. Trước tiên phải xác định phần tài sản của người còn sống, sau đó mới xác định phần thuộc di sản và tiến hành phân chia theo di chúc hoặc pháp luật.

Làm gì để chia tài sản thừa kế đúng quy định?

Để hạn chế tranh chấp, gia đình nên thống nhất việc xác định di sản, người thừa kế và tỷ lệ hưởng trước khi thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia. Với tài sản là bất động sản, các bên cần kiểm tra giấy chứng nhận, nguồn gốc hình thành tài sản, tình trạng đồng sở hữu và các giao dịch liên quan.

Nếu tất cả người thừa kế thống nhất, việc lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản có thể giúp quá trình thực hiện quyền tài sản rõ ràng hơn. Trường hợp có người không đồng ý, tranh chấp về nguồn gốc tài sản hoặc nghi ngờ di chúc không hợp pháp, các bên có thể cần đến cơ chế hòa giải hoặc khởi kiện tại cơ quan có thẩm quyền.

Để có thêm góc nhìn pháp lý trước khi đưa ra quyết định, người có nhu cầu cũng có thể tham khảo thông tin từ Luật sư 11, đặc biệt khi vụ việc liên quan đồng thời đến thừa kế, quyền sở hữu và tranh chấp bất động sản.

Chia tài sản giữa anh chị em không phải lúc nào cũng được thực hiện theo nguyên tắc chia đều. Tỷ lệ hưởng phụ thuộc vào di chúc hợp pháp, hàng thừa kế, nguồn gốc di sản, tài sản chung và các quy định liên quan của Bộ luật Dân sự. Việc xác định đúng người thừa kế và giá trị di sản ngay từ đầu sẽ giúp các thành viên hạn chế mâu thuẫn, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của từng người.